Bir Okul Pratiği Nasıl Bütüncül Olur?
Okullar sürdürülebilirliğin sadece öğretildiği değil gerçekten yaşandığı yerler olabilir mi? Günümüzde yaşadığımız ekolojik ve toplumsal krizler karşısında daha hazırlıklı ve dirençli olabilmek için okulların da dönüşmesi gerekiyor. Bugün dünyada ve Türkiye’de öğretim programları, öğrenme ortamları öğrencilerin yeşil yeterlilikler kazanması için sürdürülebilirlik ve iklim eylemi odağında yeniden yapılandırılmaya çalışılıyor. Öğretim programlarının, öğrenme-öğretme yaklaşımlarının sürdürülebilirlik bağlamında nasıl olması gerektiği hala tartışılırken tam da bu noktada bütüncül okul yaklaşımı karşımıza çıkıyor. Bütüncül okul yaklaşımı, okullar için bir reçete ya da bir kontrol listesi değil, eğitimi yeniden düşünme aracı. Öğrencilerin sadece ne öğrendiğine değil, nasıl öğrendiğine, nerede ve kimlerle öğrendiğine odaklanan bir yaklaşım. Bütüncül bir okul modelinde sürdürülebilirlik sadece bir ders konusu olmaktan çıkar ve okulun kültürü ve vizyonu haline gelir.
Öğrenciler, öğretmenler, okul yönetimi ve tüm okul çalışanları gezegenin değişen koşulları karşısında birlikte sorular sorar, birlikte düşünür ve birlikte uygular. Farklı branşlardan öğretmenler iklim değişikliği gibi kesişen konularda bir araya gelir ve ortak projeler üretirler. Öğrenciler de bu projelere sadece dahil olmaz, karar alma süreçlerinde de yer alırlar. Aslında mesele sadece sınıfın içi değildir. Okulun enerji ve su tüketiminden atık yönetimine, gıdadan bahçeye kadar her şey bu dönüşümün bir parçasıdır. Böyle bir okul modeli yaşadığımız yerin doğal ve kültürel çeşitliliğini anlamaya, tanımaya ve korumaya da odaklanmalıdır. Bazen küçük bir okul bahçesi bile çocukların yabanıl doğayı keşfetmesine olanak tanıyabilir. Bu nedenle bütüncül okul yaklaşımı, ekolojik bakış açısına sahip öğretmenler ve okul yöneticileriyle birlikte, okulun çevresi ve öğrenme ortamlarının da dönüşmesini gerektirir. Peki, yaşadığımız gezegenle derin bağlar kuran bir okul nasıl bir yer olurdu?
Kaynakça
Karaarslan-Semiz, G., & Sund, P. (2025). Whole-school approach to sustainability. An in-depth study of six green schools in Sweden and Türkiye. Journal of Biological Education. https://doi.org/10.1080/00219266.2025.2452190
Mathie, R. G. and Wals, A.E.J. (2022) Whole School Approaches to Sustainability: Exemplary Practices from around the world. Wageningen: Education & Learning Sciences/Wageningen University. 109 pages. https://doi.org/10.18174/566782
Fotoğraf: İngiltere’de ekolojik bir okul bahçesi
Güliz Karaarslan Semiz
2008 yılından beri çevre ve sürdürülebilirlik için eğitim alanında çalışan bir akademisyenim. Şu anda Almanya’da Vechta Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesinde görev yapıyorum. Çalışmalarım özellikle öğretmen eğitimi bağlamında sürdürülebilirlik yeterlilikleri, bütüncül okul yaklaşımı ve iklim değişikliği eğitimine odaklanıyor. 2025 yılından bu yana Avrupa Eğitim Araştırmaları Birliği (EERA) bünyesindeki Çevre ve Sürdürülebilirlik Eğitimi Araştırma Ağı’nda bağlantı koordinatörlüğü görevimi yürütüyorum. Kuş gözlemlemeyi, kırlarda dolaşmayı, bisiklet sürmeyi ve kompost yapmayı çok seviyorum
