Çoklu krizler çağında ekolojik tasarımı nasıl düşünmeliyiz?
Van der Ryn ve Cowan (1996), ekolojik tasarımı “yaşayan süreçlerle bütünleşerek çevreye zarar veren etkileri en aza indiren her türlü tasarım” olarak tanımladı ve bakış açısını bu bağlama oturttu. Tasarım alanına ilişkin bu tür kavramlar 60’larda tartışılmaya başlansa bile, uygulamada Japon peyzajından geleneksel Anadolu mimarisine dek uzanan farklı kültürlerde yüzyıllardır var olan bir bakış açısının yeniden ele alınmış halidir.
Sanayi Devrimi ile değişen insan yaşamı sonucunda bazı insan eylemlerinin ölçeği ve hızı, doğanın kendini yenileme kapasitesini aşmış durumda. İklim krizi, biyoçeşitlilik kaybı ve ekosistemlerin zayıflaması bunun en görünür sonuçlarıdır (Rockström ve ark., 2009). Bu nedenle ekolojik tasarımı yeniden düşünmemiz gerekiyor.
Artık doğaya daha az zarar veren ya da onu taklit eden tasarımlar değil, doğanın kendini onarma kapasitesini destekleyen yaklaşımlar geliştirmeliyiz. Onarıcı bakışla yapılan tasarımlara en güzel örneklerden biri Seul'deki Cheonggyecheon restorasyon projesidir. Üzeri otobanla örtülü bir dere gün yüzüne çıkarılarak restore edildi; ekolojik ve sosyal yaşam canlandırıldı. Bir başka örnek ise B.I.Q. alg evi projesidir. Bu proje yapıların yalnızca enerji tüketen değil, biyolojik süreçlere katılan canlı sistemler olarak tasarlanabileceğinin somut örneğidir. Çoklu krizler çağında belki de tasarımın temel sorusu şudur: Ürettiğimiz her şey, yaşamın yeniden güçlenmesine nasıl katkı sağlayabilir?
Kaynakça
IBA Hamburg GmbH. (t.y.). BIQ. Internationale Bauausstellung Hamburg. https://www.internationale-bauausstellung-hamburg.de/en/projects/the-building-exhibition-within-the-building-exhibition/smart-material-houses/biq/projekt/biq.html
Lee, I-K. (2006). Cheong Gye Cheon restoration project: A revolution in Seoul [PowerPoint slaytları]. Seoul Metropolitan Government. https://seoulsolution.kr/sites/default/files/policy/%5BEN%5DCheong%20Gye%20Cheon%20Restoration%20Project.pdf
Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin III, F. S., Lambin, E. F., Lenton, T. M., Scheffer, M., Folke, C., Schellnhuber, H. J., Nykvist, B., de Wit, C. A., Hughes, T., van der Leeuw, S., Rodhe, H., Sörlin, S., Snyder, P. K., Costanza, R., Svedin, U., Falkenmark, M., Karlberg, L., Corell, R. W., Fabry, V. J., Hansen, J., Walker, B., Liverman, D., Richardson, K., Crutzen, P. ve J. A., Foley. (2009). A safe operating space for humanity. Nature, 461(7263), 472–475.
Van der Ryn, S. ve S. Cowan. (1996). Ecological design. Island Press.
Onarıcı tasarım yaklaşımları ile ilgili kaynak kitap önerileri
Designing Regenerative Cultures, Daniel Christian Wahl, Triarchy Press
Ekolojik Tasarım Kuramı, Melih Aşanlı, Yeni İnsan Yayınevi
Fotoğraf: Cheonggyecheon Deresi, Seoul, Restorasyon Projesi, Kübra Köprülüoğlu Aşanlı
Kübra Köprülüoğlu Aşanlı
Ekoloji ve sosyal değişim konularında çalışan sanatçı ve tasarımcıyım. Harmonia Ekolojik Tasarım Stüdyosu’nun kurucu ortağıyım. Adil, sevgi dolu ve birlik içinde olan bir dünyanın hayalini kuruyorum.
