Doğa gözlem defteri çocukları ne tür bir dikkat pratiğine davet eder?

Doğa gözlem defteri gördüğümüz, gözlemlediğimiz yere karşı bir hatırlama borcu gibi. Doğa gözlem defteri bir davet, dikkat pratiğine yönelik bir çağrı. Daha önce defalarca yanından geçtiğimiz ve isimlendirerek bildiğimizi düşündüğümüz bir varlığa doğru bir adım atmak gibi... Örneğin yanından geçtiğimiz bir çam ağacına yaklaşıp gövdesinin dokusuna dokunduğumuzda, yapraklarının kıvrımlarını, belki kokusunu hissettiğimizde, o ağaç artık zihnimizdeki ilk  “çam ağacı” etiketini aşıyor. Bu deneyimden sonra karşılaştığımız farklı ağaçları da not alarak, merak ederek, benzerlikler ve farklar üzerinden yeni bir şema açabiliriz.

Laws ve Lygren, isimlendirmeyi aşıp, çocukların doğadaki ağaçların, çiçeklerin isimlerini bilmek zorunda olmadıklarını belirtir, türler arasındaki farklılıkları görecek kadar yakından bakmaya davet eder. Gözlemcilerin farklı detaylarını fark etmesi için alışılmış ölçeklerin dışına çıkarak çizip yapmanın, farklı veri türlerini toplamanın öneminden bahseder.

Çocuklarla ormana çıktığımızda gördüklerimize yakından bakmak için yanımızdan büyüteci hiç ayırmıyoruz. Büyüteçle bir ağaç kabuğunun, yaprağın, likenin veya yosunun detaylarını ilk defa gördüklerinde çocuklardan “ooov” sesini çokça duyuyorum. Sonra bu gördüklerini deftere yazmaya, çizmeye başladıkları andan itibaren dikkatlerinin yoğunlaştığını ve büyüteçlerin defalarca elden ele dolaştığına şahit oluyorum. Bir likenin kenarları, rengi onlar için inanılmaz bir şeye dönüşüyor. Çizmeye başladıkları anda hiçbir detayı atlamak istemiyorlar.

Defter onlar için bir eskizden çok öte daha önce fark etmedikleri detayların olduğu büyülü bir gerçekliğe dönüşüyor sanki.

Kaynakça 

Laws, J. M., & Lygren, E. (2020). How to Teach Nature Journaling: Curiosity, Focus, Observation. Heyday

Lygren, E. (2016). The Laws guide to nature drawing and journaling. Heyday. 

Blum, R. (2018). Discovering the outdoors through nature journaling. Nebraskaland Magazine.

Fotoğraf: Bir Orman Anaokulu, Helsinki (Murat Doğan)

Murat Doğan

MEB ve STK işbirliği ile Doğa, Fen Bilimleri, Matematik alanında eğitim programları, kitap yazma ve etkinlik çalışmaları yapıyorum. Özel yetenekli çocuklar, farklılaştırılmış eğitim ve çevre eğitimi alanlarda projeler yazıp farklı ülke deneyimlerini yerinde gözlemlemeye çalışıyorum. Çocuklarla doğada olmayı seviyorum.