Yok Olmak Mı, Olmamak Mı? İşte Bütün Mesele Bu

Eczacılık, şifacılık sanatıyla yerdeki otları anlamayla başlayan ve günümüzde ağırlıklı olarak sentetik üretimle ilerliyor. Hâlâ doğayı anlamaya çalışırken sentetik üretime geçmekteki tek neden ilaçların etkililiğini artırmak değildi. İstanbul Üniversitesi’nin girişindeki bankamatiğin hemen yanında, karakteristik yemişleriyle tanınan bir ağaç var: Taxus brevifolia. 20. yüzyılın ortasında, tamamı toksik olan bu ağaçtan Paclitaxel ilacı geliştirildi. 

20. yüzyılın sonlarına geldiğimizde Taxus brevifolia, nesli tükenmekte olan türler listesine girdi. Binlerce ağacın kabuğu toplanmış ve çeşitli kimyasal işlemlerden geçirilmiş. Yerel halklarla birlikte yaşayan ağacın yaşadığı bölgeler korunmamış ve evrimsel olarak kendini korumasına yarayan kabukları, sistematik bir biçimde ellerinden alınmış. Ağacın kendini yenilemesi ve yeni ağaçların büyümesi uzun sürdüğü için doğa kendini insanlara “beğendiremiyor” ve insanlık diyor ki; biz bundan böyle kâr edemeyiz, sentetik üretmeyi arayalım. İnsanlık, bir türü yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakabilecek kadar evrende yer kaplamış ve Paclitaxel’i sentetik olarak üretmek için ilk adımı atma yolunda, ağacın neslinin tükenmesini beklemiş. 

Böylesine bir sistemin tacizine uğrayan yüzlerce tür, toprağın hafızasının acısını yaşar. Aldığınız herhangi bir ilaç, doğaya saygı duyulmadan yapılmış bir üretimden geçiyor olabilir. İlaç üretimlerinde doğadan sadece ilhamla sentetik üretmeliyiz demek sorunu çözmediği gibi güncel regülasyonlar da (CITES-Ek II, Convention on Biological Diversity, Nagoya Protokolü) doğaya yeterince saygılı değil. Süreci, yerel halk ve üretici partnerlerin kolektif katkıları ve bilimsel araştırmaların ışığında yöneten insanlara bırakmalıyız.

Kaynakça:

Pacific yew | Kew. (t.y.). www.kew.org. https://www.kew.org/plants/pacific-yew.

Taxus brevifolia (Pacific yew) description. (t.y.). www.conifers.org. https://www.conifers.org/ta/Taxus_brevifolia.php.

Fotoğraf: Kew Herbaryumu

Sümeyye Eylül Yılmaz

2026 yılında İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nden mezun oldum. Lisans yıllarında Uluslararası Eczacılık Öğrencileri Federasyonunda (IPSF) mesleki becerileri geliştirmek; Avrupa Eczacılık Öğrencileri Birliğinde (EPSA) yumuşak becerileri geliştirmek; Gezegensel Sağlık Karnesinde (PHRC) fakültelerin gezegensel sağlığına bakışını geliştirmek üzere çalışmalarda bulundum. Farmaekoloji öğrenci kulübü ile aktif olarak biyolojik çeşitlilik alanında çalışmalar sürdürüyorum. Kan Akademi'de aktif olarak kan bağışı farkındalığı üzerine çalışmalar yapıyorum.